U bent hier

Wijziging erfrecht op 1 januari 2003

Op 1 januari 2003 is het erfrecht ingrijpend veranderd. Let op: heeft u voor 2003 een testament gemaakt dan gaat het nieuwe erfrecht niet voor u gelden, doch blijft het oude testament van kracht. Er zijn verouderde testamenten gemaakt, dus laat bij twijfel uw testament door de notaris controleren.

Eén van de belangrijkste wijzigingen is de positie van de langstlevende echtgenoot. Bij echtparen met kinderen die geen testament hebben gemaakt gaan alle goederen zonder testament over op de langstlevende ouder. Tot 2003 was hiervoor een langstlevende testament vereist.

Afwijken van het normale erfrecht
Het is niet zo dat echtparen met kinderen na 2003 geen testamenten meer  maken. In een testament kunnen zij met de privé clausule regelen dat de erfenissen niet aan de koude kant toevallen bij een echtscheiding van de kinderen. Bij minderjarige kinderen kan men in het testament tot 18 jarige leeftijd van de kinderen een voogd benoemen en als men het vermogen nog iets langer onder beheer wil laten staan is ook een bewind tot een hogere leeftijd mogelijk. Bij ruzies met kinderen of gehandicapte kinderen kan men ook de verdeling zelf maken van de goederen en de erfdelen van kinderen verkleinen. Bij bedrijfsopvolging kan men al bij testament hierin sturen en bij grotere vermogens kan een keuzetestament belasting besparen.

Wanneer maak ik verder een testament
Bij personen en familierecht op onze site staan een aantal mogelijkheden qua testamentsvormen. Verder is iedere situatie toch weer anders en blijft dit maatwerk. Een eerste advies door de notaris is in de regel gratis.

Renteclausule
Na het overlijden van de eerste ouder kan de langstlevende samen met de kinderen eventueel een overeenkomst ten aanzien van de rente over de erfdelen van de kinderen sluiten. Deze overeenkomst kan erfbelasting besparen. Laat u tijdig na het eerste overlijden door de notaris informeren. De termijn hiervoor is acht maanden na het eerste overlijden. De langstlevende ouder kan zelfs afzien van de langstlevende regeling. Daarvoor is echter al het afleggen van een verklaring binnen drie maanden na het overlijden nodig.

Ongehuwd samenwonen
Samenwoners willen vaak dat bij het overlijden van de één alle goederen naar de ander gaan. Volgens het versterferfrecht erven zij niet van elkaar. Als zij dat wel willen, moeten zij een testament maken. Als zij daarnaast ook een notariële samenlevingsovereenkomst hebben gesloten, kunnen zij de erfrechtelijke positie van de partner ten opzichte van eventuele kinderen zo regelen dat de partner even goed is beschermd als de echtgenoot.

Onterving kind: legitieme portie
Kinderen kunnen in een testament worden onterfd. Zij worden dan geen erfgenaam. Wel geeft de wet bepaalde versterferfgenamen recht op een geldbedrag. Dit bedrag noemt men de legitieme portie. Degenen die op zo'n bedrag recht hebben, zijn de (klein)kinderen. Zij worden ook wel legitimarissen genoemd. Als een legitimaris berust in een onterving, ontvangt hij niets uit de nalatenschap. Berust hij niet, dan moet hij binnen 5 jaar zijn legitieme portie opeisen. Hiervoor hoeft de rechter niet te worden ingeschakeld.

Onterving echtgenoot: verzorgingsrecht
Onterving van een echtgenoot is mogelijk. De onterfde echtgenoot heeft geen recht op een legitieme portie. Wel worden de gevolgen van onterving verzacht, als de nalatenschap van de erflater voldoende mogelijkheden tot verzorging biedt. De onterfde echtgenoot heeft namelijk recht op een passend verzorgingsniveau. De echtgenoot kan bijvoorbeeld als dat nodig is, aanspraak maken op het vruchtgebruik van het huis en van de inboedel. Hij kan dan in de woning blijven wonen ook al is hij onterfd. Afhankelijk van zijn verdere financiële omstandigheden kan hij ook het vruchtgebruik claimen van andere zaken, bijvoorbeeld van een effectenportefeuille. En zelfs mag hij dit vermogen opmaken als dat nodig is voor zijn verzorging, maar daarvoor moet wel eerst de toestemming van de kantonrechter worden gevraagd.
Deze regeling is van dwingend recht. Bij testament kan er niet van worden afgeweken. Wel is de uitoefening van deze rechten aan korte termijnen gebonden (6 respectievelijk 9 maanden). Raadpleeg daarom in zo'n geval zo snel mogelijk een notaris.

Uitsluitingsclausule
Velen willen wel dat hun kinderen (of andere erfgenamen) iets van hen erven. Zij willen echter niet dat na een echtscheiding de ex-echtgenoten van hun kinderen (of van andere erfgenamen) recht hebben op de helft van de erfenis. Dit kan gebeuren als de erfgenaam in algehele gemeenschap van goederen was getrouwd of onder bepaalde huwelijkse voorwaarden. De oplossing hiervoor is het opnemen van een uitsluitingsclausule in het testament. Bijvoorbeeld: 'Hetgeen uit mijn nalatenschap wordt verkregen en de opbrengsten daarvan zullen niet vallen in enige huwelijksgoederengemeenschap waarin de verkrijger gerechtigd mocht zijn of worden noch worden betrokken in een verrekening op grond van huwelijkse voorwaarden'.
Het resultaat is dat de 'koude kant' geen recht heeft op de helft van de geërfde goederen als gevolg van een echtscheiding.

Testamentenregister
Hoe weet men of er een testament is gemaakt? Hiervoor is het Centraal Testamentenregister in het leven geroepen. Het Testamentenregister in 's-Gravenhage houdt bij door welke persoon op welke datum en voor welke notaris een testament is gemaakt. De notaris geeft dit op. De inhoud van het testament is daar niet bekend. Pas na het overlijden van iemand staat het iedereen vrij (meestal gebeurt dat via een notaris) te informeren of er een testament is. Bij de desbetreffende notaris kan men dan om informatie vragen. Het spreekt vanzelf dat de notaris alleen aan direct belanghebbenden de inhoud van het testament prijsgeeft.
Codicillen worden niet bij het Centraal Testamentenregister geregistreerd.