U bent hier

Huwelijk, geregistreerd partnerschap, samenwonen

Er zijn drie samenlevingsvormen in Nederland, namelijk het huwelijk, het geregistreerd partnerschap en de samenwoning waarbij een samenlevingscontract mogelijk is. Een huwelijk en geregistreerd partnerschap zijn in de wet goed geregeld. Veel mensen verwarren een geregistreerd partnerschap met een samenwoning op hetzelfde adres. Echter voor het samenwonen is in de wet niets geregeld. Hooguit een aantal fiscale vrijstellingen. Dus in dat geval moeten samenwoners zelf alle rechten en verplichtingen in een samenlevingscontract vastleggen en ook testamenten maken.

Het huwelijk en het geregistreerd partnerschap hebben in principe dezelfde gevolgen, alleen de ontbinding gaat iets anders in zijn werk en een geregistreerd partnerschap wordt in andere landen niet altijd erkend. Bij een huwelijk verloopt een scheiding altijd via de rechter. Een geregistreerd partnerschap kan ook worden beëindigd door een notaris of advocaat, indien beide partner het volledig met elkaar eens zijn en er geen minderjarige kinderen in het spel zijn. Verder zal door beide de beperkte gemeenschap van goederen ontstaan en is er bij beëindiging een almentatieplicht jegens de partner.
De belangrijkste verschillen tussen het huwelijk/geregistreerd partnerschap enerzijds en het samenwonen anderzijds zijn in hoofdzaak de volgende:

1. Formaliteiten
Het sluiten en ontbinden van een huwelijk en geregistreerd partnerschap gaat via de gemeente. Voor een samenlevingscontract geldt dat niet.

2. Levensonderhoud
Bij ontbinding van een huwelijk of geregistreerd partnerschap geldt een alimentatieplicht jegens de ex-partner. Die kunt u niet uitsluiten. Bij samenwonen geldt dit niet, tenzij uitdrukkelijk in een contract overeengekomen.

3. Beperkte gemeenschap van goederen
Per 1 januari 2018 is de Wet Beperkte gemeenschap van goederen in gegaan. De grootste verschillen met de algehele gemeenschap van goederen (vóór 2018) zijn:
- Volgens deze wet blijven al uw persoonlijke bezittingen en schulden die u vóór het trouwen of het partnerschap heeft van u.
- Schenkingen of erfenissen die u krijgt voor of tijdens uw huwelijk of partnerschap zijn van u persoonlijk, tenzij de schenker anders heeft bepaald of in het testament iets anders is aangegeven.
Let op: Als u ondernemer bent, is het ook met de nieuwe wet nog steeds van belang dat u nadenkt over huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden.
Zo kunt u zakelijk en privé gescheiden houden.
Als u vanaf 2018 trouwt is het nog steeds mogelijk om in algehele gemeenschap van goederen te trouwen of een partnerschap aan te gaan. Dat kunt u regelen via huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden bij de notaris. Bij samenwonen vloeien de vermogens niet samen.

4. Huur
Bij huwelijk of geregistreerd partnerschap wordt de partner medehuurder. Bij samenwonen kan men dit pas later afdwingen.

5. Pensioen
Bij huwelijk en geregistreerd partnerschap gaat na overlijden het pensioen automatisch over op de partner. Bij samenwoning zult u contact met uw pensioenfonds moeten opnemen. Meestal is een notarieel samenlevingscontract vereist waarvan na ondertekening ook een kopie wordt opgestuurd. Ook een afmelding moet u zelf regelen.

6. Erfrecht
In geval van huwelijk en geregistreerd partnerschap is de langstlevende echtgenoot of partner automatisch erfgenaam zonder dat hiervoor een testament hoeft te worden gemaakt. Samenwoners erven volgens de wet niet van elkaar.
Samenwoners moeten daarom een testament maken. Dit is niet veranderd met de komst van het nieuwe erfrecht op 1 januari 2003. In het nieuwe erfrecht, dat op 1 januari 2003 is ingevoerd wordt de erfrechtelijke positie van de langstlevende sterk verbeterd. Ook voor ongehuwd samenwonenden zijn er meer mogelijkheden ontstaan om elkaar goed verzorgd achter te laten.

7. Erfbelasting
Bij huwelijk en geregistreerd partnerschap heeft de langstlevende partner een vrijstelling van ruim € 600.000,--, ongeacht hoe lang het huwelijk of de registratie duurde. Pensioenen en levensverzekeringen moeten wel in de gaten worden gehouden. Over het hetgeen meer dan het vrijgestelde bedrag wordt verkregen, wordt over de eerste ongeveer € 120.000,-- 10% en het meerdere 20% erfbelasting betaald. Voor 'gewoon' ongehuwd samenwonenden geldt een minder ruimhartige regeling. Indien de gemeenschappelijke huishouding minder dan vijf jaar heeft geduurd, bestaat er in principe geen vrijstelling en bedraagt de erfbelasting 30 en 40%. Als men echter een notarieel samenlevingscontract maakt en daarna minstens een half jaar samenwoont heeft men meteen dezelfde vrijstelling als gehuwden en geldt ook het lage tarief na de vrijstelling!!!

8. Kinderen
Kinderen tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap geboren hebben automatisch 'familierechtelijke betrekkingen' met beide ouders. Bij kinderen geboren tijdens een samenwoning (met of zonder smanelevingscontract) is een erkenning en regeling gezag vereist.

Trouwen en geregistreerd partnerschap
Bij een huwelijk en geregistreerd partnerschap zijn alle rechten en verplichtingen in de wet geregeld. Er ontstaat een beperkte gemeenschap van goederen. Als men hiervan af wil wijken is een notariële akte vereist die ook voor het huwelijk of het aangaan van het geregistreerd partnerschap wordt getekend. Mocht men de huwelijksvoorwaarden of partnerschapsvoorwaarden toch vergeten zijn te maken, dan werkt de fiscus alsnog mee aan een ongelijke verdeling zonder belasting binnen drie jaar na de sluiting van het huwelijk of geregistreerd partnerschap. Wel is dan ook een verdeling van het gemeenschappelijk vermogen nodig.

Huwelijkse voorwaarden/partnerschapsvoorwaarden
Door het opmaken van huwelijkse voorwaarden kan worden afgeweken van de wettelijke beperkte gemeenschap van goederen. Dit is echt maatwerk. Zaak is dat u geruime tijd voor het aangaan van het huwelijk of geregistreerd partnerschap een afspraak maakt met de notaris en u laat adviseren. Er zal worden besproken welke goederen van wie zijn, de verrekening van huishoudkosten en eventueel van inkomsten, de verevening van pensioen, levensverzekeringen en erfbelasting. De betaling van alimentatie kan niet worden uitgesloten bij huwelijksvoorwaarden.

Aangaan, wijzigen of opheffen van huwelijkse voorwaarden tijdens het huwelijk
Tijdens het huwelijk kunnen huwelijkse voorwaarden worden gewijzigd of alsnog worden aangegaan. Aangezien het een overeenkomst betreft, is de medewerking van beide partijen nodig. Voor wijziging (opheffing) kan reden bestaan met het oog op de toekomstige heffing van erfbelasting maar ook om (meer) evenwichtige economische verhoudingen tussen de echtgenoten te creëren.
Een goedkeuring van een rechter is afgeschaft, dus een aanpassing vereist alleen een notariële akte en kan dus ook snel plaatsvinden. De notaris zal achteraf zo nodig zorgdragen voor deponering bij de griffie van de Rechtbank.

Samenwonen
Zoals eerder aangegeven is voor samenwoners in de wet niets tot weinig geregeld. Alle rechten en verplichtingen moeten in een samenlevingscontract (en eventuele testamenten) worden vastgelegd.

Gebruikelijke bedingen
1. Kosten van de huishouding
Meestal wordt bepaald dat de huishoudkosten naar rato van de hoogte van de inkomens worden gedeeld.

2. Bankrekeningen
Het aanhouden van een zogenaamde 'en/of-rekening' is praktisch.

3. Inboedel en dergelijke
Men kan de inboedel gemeenschappelijk maken of apart houden door ze op lijsten te vermelden en aan te hechten aan het samenlevingscontract.

4. Huurwoning
Een partner wordt niet automatisch medehuurder. Na een paar jaar kun je de verhuurder daarop wel aanspreken.

5. Eigen woning
Een woning van een van beiden vloeit niet samen. Een waarde-verrekening of tijdelijke woonrechten kunnen bij ruzie worden opgenomen in het contract.

6. Overlijdensrisicoverzekering
Verzekeringen kunnen kruislings (op elkaars leven) worden afgesloten. Dit bespaart erfbelasting.

7. Verblijvingsbeding
Gemeenschappelijke goederen kunnen contractueel overgaan op de langstlevende bij overlijden.

8. Geschillenregeling
Bij onenigheid over het samenlevingscontract wordt een onpartijdig persoon aangewezen om de ruzie te beslechten, dit duurt minder lang en kost veel minder dan een procedure via de rechter.

9. Einde contract
De momenten van beëindiging van het contract worden vastgelegd. Hiervoor is geen rechter nodig. Bij verdeling van een gezamenlijk woonhuis is wel een notariële akte van verdeling vereist. Bij hypotheek is ook medewerking van de bank nodig. Vergeet dit niet via de notaris te regelen.

Extra voordelen samenlevingscontract
Een samenlevingscontract is niet verplicht, doch kan er voor zorgen dat samenwoners al na een half jaar dezelfde vrijstelling krijgen voor de erfbelasting en als er kinderen zijn kunt u in combinatie van een testament de vordering van de kinderen uitstellen tot het overlijden van de langstlevende partner. Laat u in alle gevallen goed informeren door de notaris.
Testamenten voor 2003 gemaakt door samenwoners met kinderen zijn in de regel verouderd. Een groot verschil tussen samenwonen enerzijds en huwelijk/geregistreerd partnerschap anderzijds is dat na beëindiging van een samenwoning er geen automatische alimentatieverplichting jegens de ex-partner geldt.